Nghệ nhân ưu tú Hà Long – người tâm huyết với chữ Thái cổ

Thứ ba, 26/12/2017 - 09:06

Theo nghiên cứu từ tổ chức UNESCO, “các nhà ngôn ngữ học ước tính, cứ 4 tháng có một ngôn ngữ chết đi và một nửa ngôn ngữ của thế giới có thể biến mất trước năm 2100. Với mỗi ngôn ngữ chết đi, chúng ta mất đi chứng tích của hàng thế kỷ cuộc sống...”. Câu chuyện mà chúng tôi kể cùng quý vị sau đây về một người đã dành trọn tâm huyết của đời mình để sưu tầm, biên soạn chữ Thái cổ một di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của dân tộc Thái. Đó là NNƯT Hà Long, một người con của Sơn La, hiện đang ở bản Giảng Lắc, Phường Quyết Thắng, Thành phố Sơn La.


Từ thuở nhỏ, tuổi thơ của NNUT Hà Long đã gắn liền với lời ru của mẹ, nghe những câu Khắp đối đáp giao duyên trữ tình đằm thắm bên sàn Hạn khuống, đặc biệt là những là những cuốn sách về truyền thuyết, truyện cổ tích của dân tộc Thái được ghi lại bằng chữ Thái cổ. Bởi vậy khi thoát ly đi học tập, công tác đến lúc nghỉ hưu, ông vẫn đau đáu nhớ về nguồn cội.
Bắt đầu công việc sưu tầm chữ Thái cổ từ những năm sau khi giải phóng Tây Bắc, những bộ sách nghiên cứu về văn hóa dân
tộc Thái, được NNUT Hà Long cất giữ cẩn thận trong những tủ sách, kê ngay ngắn ở góc phòng, với đủ các thể loại: Truyện truyền thuyết, cổ tích của người Thái; tài liệu chữ Thái cổ; nhiều quyển sách về tôn giáo, tín ngưỡng, nghi lễ của người Thái; truyện thơ và trường ca dân gian thái…
Sau hơn 50 năm miệt mài dày công sưu tầm, Nghệ nhân ưu tú Hà Long đã có bộ sưu tập gồm 35 cuốn sách, tư liệu chữ Thái cổ với trên 1.200 trang, về nhiều thể loại như: văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo,  truyện cổ tích, truyện thơ và trường ca dân gian Thái. Trong đó có nhiều cuốn sách quý như: “Sống chụ xon xao”, “Khun lú, Nàng Ủa”, “quam tô mương”, “quam phanh mương”... để có được những tư liệu quý giá này, ông phải trải qua rất nhiều năm sưu tầm, đến các bản tìm gặp nhiều người, chép tay từng trang rồi biên soạn lại thành sách. 
Năm 2008 về nghỉ hưu, ông Hà Long càng dành nhiều thời gian hoạt động sâu rộng hơn và được đi nhiều nơi nghiên cứu, sưu tầm về chữ viết của dân tộc mình.  Với hàng chục bài nghiên cứu, bài viết, phân tích được đăng trên các tạp chí, diễn đàn, cùng với sự am hiểu tường tận về chữ Thái, ông được mời tham gia xây dựng, chỉnh lý nhiều công trình sách, tài liệu như: Từ điển Thái – Việt, tài liệu dạy và học chữ Thái, Bộ chữ Thái tỉnh Sơn La, Bộ chữ Thái Việt Nam, soạn thảo mẫu chữ Thái chuẩn để đưa vào giảng dạy trong các trường học trên địa bàn tỉnh. Bên cạnh đó, ông còn có đóng góp lớn trong việc viết lại sách chữ Thái cổ và dịch ra tiếng, chữ phổ thông, phục dựng cho Thư viện, Bảo tàng tỉnh.
PV Bà Tòng Thị Phương Quý, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Sơn La: Trong thời gian vừa qua, Bảo tàng tỉnh Sơn La có thực hiện đề án bảo tồn, phát huy di sản sách chữ Thái cổ, trong quá trình thực hiện thì chúng tôi cũng thường xuyên phối hợp với các nhà nghiên cứu, các nghệ nhân để dịch thuật các cuốn sách có giá trị. Trong đó chúng tôi có phối hợp với nhà nghiên cứu, NNƯT Hà Long, ông đã giúp cho Bảo tàng tỉnh dịch thuật khá nhiều cuốn sách có giá trị, như là các cuốn sách về văn học, về lịch sử và tín ngưỡng tôn giáo, chúng tôi cũng mong muốn trong thời gian tới sẽ tiếp tục phối hợp với các nhà nghiên cứu, các nghệ nhân, đặc biệt là ông Hà Long sẽ giúp cho Bảo tàng tỉnh để tiếp tục dịch thuật các cuốn sách có giá trị để bảo tồn, phát huy và giữ gìn cho thế hệ sau.
Khác với nhiều người khi nghỉ hưu là quãng thời gian hưởng an nhàn, quây quần bên con cháu, còn ông Hà Long vẫn tiếp tục theo đuổi niềm đam mê khi dồn hết tâm trí và thời gian cho việc đi sưu tầm, ghi chép lại chữ Thái cổ. Bất kì lúc nào, bất kì ở đâu, hễ biết người nào có sách, tài liệu về chữ Thái cổ, ông lại tìm đến sưu tầm, ghi chép  để bổ sung cho bộ sưu tập của mình. Tuy nhiên, điều mà ông trăn trở nhất không phải là khó khăn gian khổ mà chính là số người biết chữ Thái cổ đang ngày một ít đi.
PV NNƯT Lò Văn Lả, tổ 7, phường Tô Hiệu, TP Sơn La:  Tôi và anh Hà Long là bạn học với nhau từ nhỏ và cùng đi học Sư phạm Miền núi Trung ương với nhau. Đến khi nghỉ hưu, hai anh em chúng tôi mới gặp nhau để bàn về chữ Thái cổ. Trong hai năm vừa rồi tôi với anh Long đã cộng tác với nhau để sao chữ Thái cổ và dịch ra tiếng phổ thông cho bảo tàng và thư viện tỉnh, qua 2 năm làm thì anh Long đã dịch được nhiều sách chữ Thái cổ, dịch tương đối sát với nội dung của những cuốn sách để chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ đối với bảo tàng và thư viện.
Từ một người sưu tầm biên soạn chữ Thái, cùng với những kinh nghiệm công tác đã từng trải qua ông trở thành thầy giáo giảng dạy chữ Thái cho bà con trong bản: trong 2 năm từ 2008 đến 2010, ông đã tổ chức dạy 4 lớp chữ Thái cho hơn 200 học viên ở bản Giảng Lắc, phường Chiềng Cơi, Thành phố; tham gia giảng dạy 4 lớp chữ Thái ở Trung tâm GDTX tỉnh.
PV bà Lò Thị Nương, bản Giảng Lắc, phường Chiềng Cơi, Thành phố Sơn La. NNƯT Hà Long đã giúp bà con dân tộc Thái ở bản Giảng Lắc biết được chữ Thái mà hiện nay đang có nguy cơ mai một. Từ việc học chữ Thái của thầy Long cho đến nay bà con nhân dân, những người theo học chữ Thái đã biết đọc, biết viết và đọc được các văn bản bằng chữ Thái, nhờ vậy mà bà con nhân dân ở bản Giảng Lắc rất yêu mến NNƯT Hà Long mà thường gọi là thầy Hà Long.
Theo học lớp chữ Thái của thầy Long, trong vòng 3 tháng, đến nay chị Quàng Hồng Nết ở bản Giảng Lắc, đã đọc thông, viết thạo chữ Thái của dân tộc mình, và mong muốn sẽ trở thành một người truyền dạy chữ Thái, để người Thái không quên ngôn ngữ của cha ông mình đã để lại.
PV chị Quàng Hồng Nết, bản Giảng Lắc, phường Chiềng Cơi, Thành phố: Sau 3 tháng tham gia lớp học chữ Thái của thầy Hà Long, đến nay tôi đã biết đọc, biết viết thành thạo các văn bản chữ Thái. Tôi cảm thấy rất tự hào vì mình đã biết được chữ viết của dân tộc mình
Miệt mài và say mê với từng con chữ, ông những việc làm của ông đã đem lại ý nghĩa lớn lao cho những người yêu văn hóa Thái. Con cái của ông giờ đây đã trưởng thành, công tác ở nhiều cương vị khác nhau, nhưng vẫn luôn học hỏi chữ viết, tiếng nói của  dân tộc Thái, khi có thời gian cả gia đình quây quần bên nhau luôn nói chuyện bằng tiếng Thái. Niềm đam mê gìn giữ văn hóa dân tộc Thái của ông dường như đã ngấm vào từng thành viên trong gia đình.
PV Chị  Hà Thị Mai Hoa, con gái NNƯT Hà Long : Sau nhiều năm với công tác sưu tầm, bố tôi đã mang lại hồn của chữ Thái, mọi người và gia đình thấy ông rất tâm huyết với việc này nên cũng rất ủng hộ, sau đó lan tỏa ra làng xóm, mọi người cũng đều ủng hộ để tạo động lực cho ông tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm thêm các tác phẩm chữ Thái. Cùng với đó, các chị em trong gia đình cũng thường bảo nhau học thêm về tiếng nói chữ viết của dân tộc mình, để cùng với bố lưu giữ những nét văn hóa của dân tộc thái.
Trong cuộc sống, ông được biết đến là cha người mẫu mực, luôn tích cực vận động gia đình, con cháu, dòng họ và cộng đồng dân cư chấp hành tốt mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đặc biệt là xây dựng khối đại đoàn kết giữa các dân tộc,  cùng chung sống hòa thuận, vui vẻ, gắn kết tình làng nghĩa xóm. Ông luôn tự hào vì được nhân dân tín nhiệm, yêu mến, nhưng chính ông cũng là niềm tự hào của bà con, bởi ông và những người bạn của mình đã luôn tâm huyết và bảo tồn chữ viết của dân tộc Thái.
PV Ông Hà Văn Hòa, trưởng bản Giảng Lắc, phường Chiềng Cơi, Thành phố: Bác Hà Lòng là người chính trực mẫu mực, được bà con nhân dân trong bản tin tưởng mến phục, bác luôn thực hiện tốt chủ chương đường lối chính sách của Đảng, vận động bà con nhân dân và gia đình thực hiện tốt những nội dung, quy ước, hương ước của bản đã đề ra.
Với những đóng góp không biết mệt mỏi của mình ông đã Hội Khuyến học tỉnh, Thành phố tặng nhiều bằng khen, giấy khen. Năm 2015, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.  
Năm nay đã gần 80 tuổi, nhưng nghệ nhân ưu tú Hà Long vẫn tiếp tục đam mê, với công việc nghiên cứu, sưu tầm. Những bước chân không mỏi của Nghệ nhân ưu tú Hà Long  đã và đang góp phần không nhỏ vào việc bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa tinh thần quí giá của dân tộc mình cho thế hệ mai sau.  
 
Hoàng Giang – Đào Dung

 

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc (0)

Lịch phát sóng truyền hình
Lịch phát sóng phát thanh

ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH SƠN LA

Trang thông tin điện tử Đài Phát thanh - Truyền hình Sơn La. Giấy phép thiết lập số: 39/GP-TTĐT cấp ngày 10/9/2014

Trụ sở: Tổ 01, Phường Quyết Thắng, TP Sơn La, tỉnh Sơn La.

Điện thoại: 0212 3850143 - Fax: 0212 3853559- Email: dptth@sonla.gov.vn

Ghi rõ nguồn "Sonlatv.vn" khi trích dẫn tin từ địa chỉ này.

Thống kê truy cập

Số người đang xem: 507

Số lượt người xem: 1.359.515