Ông Lèo Văn Chom - Người nặng lòng với nhạc cụ dân tộc Thái

Thứ năm, 15/03/2018 - 10:52

Với mong muốn những nhạc cụ dân tộc Thái được bảo tồn và phát huy giá trị, ông Lèo Văn Chom ở bản Thộ, xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn đã miệt mài nghiên cứu, chế tác, sưu tầm những nhạc cụ dân tộc mình. Ông đã truyền dạy nhiều điệu hát, cách sử dụng nhạc cụ dân tộc Thái cho nhiều lớp bạn trẻ trong bản, trong xã. Hôm nay mời Quý vị và các bạn gặp gỡ ông Lèo Văn Chom, người nặng lòng với nhạc cụ dân tộc Thái.


Sinh ra và lớn lên ở bản Thộ, xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn, từ thủa nhỏ, Ông Lèo Văn Chom đã học và sử dựng thành thạo các nhạc cụ của dân tộc Thái như: thổi pí pặp, pí thiu…Theo thời gian, nhiều bài biểu diễn nhạc cụ dân tộc Thái của ông đã được mang đi giao lưu, văn nghệ ở trong và ngoài tỉnh.
Sinh năm 1951, năm 1971 ông được tuyển vào làm biên dịch viên kiêm phát thanh viên tiếng Thái ở Đài Phát thanh Khu tự trị Tây Bắc, rồi về Đài PT-TH Sơn La, kể từ đó ông gắn bó với cánh sóng Đài như duyên trời định. Trải qua nhiều vị trí công tác, nhưng cuối cùng ông vẫn quay về, gắn bó với chương trình dân ca Thái của Đài PT-TH Sơn La đến khi nghỉ hưu. Đây là nơi đã được ông phát huy năng lực, sở trưởng về những lời ca tiếng khắp, cùng khả năng chế tác các nhạc cụ dân tộc. Ông còn tham gia trình diễn các loại nhạc cụ do mình chế tác tại các cuộc thi, liên hoan cấp tỉnh, khu vực và đã đạt nhiều giải cao.
Say sưa với văn hóa dân tộc, ông cũng đã nghiên cứu và sáng tác nhiều bài thơ, ca dân tộc Thái được đồng bào các bản trong tỉnh yêu thích như: “Dú hum bản” (Ở chung một bản), “Nhớ ơn Đảng”, “Ngày mùng 2/9 không quên”, “Đi qua bản em”; sáng tác và thể hiện các bài hát bằng tiếng Thái như: “Qua thành phố Sơn La”, “Ơn Đảng, ơn Bác Hồ”, “Khắc ghi lời dạy của Bác”, “Về thăm bản em”... Trong qua trình công tác cũng như sau khi về nghỉ hưu, ông đã truyền dạy khắp và sử dụng nhạc cụ cho hơn 50 người là con, cháu, hạt nhân văn nghệ trong xã, bản và những người yêu thích thể loại nghệ thuật dân gian này. Không chỉ truyền đạt cho hạt nhân văn nghệ về những kỹ năng cơ bản về nhạc cụ dân tộc mà ông còn truyền cả niềm đam mê của mình cho mọi người  để giữ được âm thanh trong trẻo, thánh thót, ngân nga của cây pí, cây sáo dân tộc mình.

Anh: Lường Văn Xiểng, Trưởng bản Thộ, xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn, Sơn La. “Ông Lèo Văn Chom từ trước đến nay vừa là nghệ nhân, vừa là người cao tuổi, là người đảng viên dẫn dắt phong trào văn hóa, văn nghệ tại xã Chiềng Ban. Những ngày lễ, ngày Tết ông Lèo Văn Chom vẫn duy trì tổ chức giáo dục cho con cháu thanh niên lớp trẻ noi theo, và cả đội văn nghệ cũng đã học được giọng hát, người dân trong bản cũng rất yêu thích giọng hát của ông”.
Chị: Tòng Thị Ín, bản Thộ, xã Chiềng Ban, Mai Sơn, Sơn LaChúng tôi cũng luôn cố gắng và học hỏi ông rất nhiều, ông là một người có khả năng truyền dạy những lời ca tiếng hát cho những người trẻ chúng tôi. Mỗi khi rảnh rỗi, hay trời mưa hay nắng, đội văn nghệ cũng như bản thân tôi cũng đến nhà ông học hỏi những làn điệu dân ca, và chúng tôi cũng luôn cố gắng để gìn dữ những làn điệu dân ca của dân tộc Thái mình”
Chị: Lường Thị Quyên, bản Thộ, xã Chiềng Ban, Mai Sơn, Sơn La.  “Những khi rảnh rỗi tôi thường đến nhà ông Lèo Văn Chom để học hỏi những câu hát, điệu khắp của dân tộc mình. Tôi cảm thấy rất may mắn và càng thêm yêu, tự hào về những làn điệu dân ca của dân tộc và tôi cũng sẽ cố gắng truyền dạy lại cho các con cháu của mình”
  Ông Lèo Văn Chom là người đa tài, ở cả mảng sáng tác dân ca, kịch tấu, chế tác nhạc cụ dân tộc ông đều có tác phẩm và đều trực tiếp thể hiện tác phẩm của mình, đây là điều hiếm có ở những người đam mê với văn hóa dân tộc như ông. Ông từng tâm sự, mỗi khi gặp những người có cùng niềm yêu thích sưu tầm, chế tác nhạc cụ dân tộc Thái, hay có niềm đam mê với làn điệu dân ca dân tộc và muốn học hỏi , ông đều tận tình truyền dạy. Dù đã nghỉ hưu, ông vẫn thường xuyên cộng tác, góp ý với Đài PT TH tỉnh về các lĩnh vực văn hóa dân gian dân tộc Thái, góp phần nâng cao chất lượng chương trình văn nghệ của Đài.
PV: Bà Cà Thị Hoan, Phòng văn nghệ & giải trí Đài PT& TH tỉnh Sơn La.
             “Trong quá trình công tác ông là 1 người tâm huyết say sưa với nghề nghiệp. Ông Lèo Văn Chom vừa là một người quản lý đồng thời là 1 tác giả, một biên tập viên sáng tác các tác phẩm bằng tiếng dân tộc Thái, ngoài ra ông còn là người chế tác nhạc cụ dân tộc đệm cho các nghệ nhân ở cơ sở. Và những chương trình được ông dàn dựng đều được khán giả khắp nơi trong tỉnh rất mến mộ và yêu thích. Trong quá trình công tác tôi cũng đã được ông Lèo Văn Chom hướng dẫn những  kỹ năng cơ bản về dịch thuật, dàn dựng chương trình tiếng Thái. Và hiện nay tôi cũng đã có những bước phát triển hơn trong quá trình công tác và xây dựng chương trình văn nghệ của Đài. Đến nay ông đã nghỉ hưu nhưng ông vẫn theo dõi chương trình phát sóng hàng ngày và có những đóng góp những ý kiến cho nhiều chương trình. Và ông vẫn thường xuyên cộng tác, sáng tác tác phẩm dân ca Thái để cộng tác với Đài. Và miệt mài, say sưa chế tác nhạc cụ khi các nghệ nhân đến thu thanh tại đài ông vẫn trực tiếp thổi sáo, thổi pí để các nghệ nhân thu thanh”
Với 37 năm công tác, ông đã được tặng nhiều bằng khen của UBND tỉnh về thành tích xuất sắc trên các lĩnh vực công tác, cùng nhiều giải thưởng tham gia các cuộc thi, liên hoan cấp tỉnh, khu vực tổ chức. Ông nhận được nhiều bằng khen, giấy khen của Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La: Đã có nhiều công lao đóng góp cho sự nghiệp phát thanh truyền hình tỉnh Sơn La; Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam…
Đây là sự ghi nhận những cống hiến không biết mệt mỏi, từ sự lao động hăng say và tâm huyết với nền văn hóa của dân tộc mình.  
 Trò chuyện Ông Lèo Văn Chom, bản Thộ, xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn.
Lan Hương: Cháu chào bác, cảm ơn bác đã tham gia vào cuộc trò chuyện ngày hôm nay. Là 1 người có niềm đam mê đặc biệt với nhạc cụ truyền thống của dân tộc, đặc biệt những cây pí là nhạc cụ truyền thống của người dân tộc Thái. Vậy bác ơi để có tiếng  pí hay ta sẽ lựa chọn những vật liệu như thế nào ạ?
Ông Lèo Văn Chom:Muốn có tiếng Pí hay chúng ta phải lên rừng chọn được những cây nứa có dóng dài, thật thẳng, thứ hai là cây già, tiếng mới thanh và hay được.
Lan Hương: Vậy ở đây có những loại Pí nào vậy bác?
Ông Lèo Văn Chom: Ở đây có tất cả 4 loại Pí, một là Pí tam lay, thứ hai là Pí thiu, thứ ba là Pí pặp, thứ tư là Pí luao luông. Với Pí pặp trước đây hay thổi để gọi người tình, hoặc là hiện nay người ta cũng thổi trong các dịp lễ, tết, hội, ngày xuân. Đồng thời Pí pặp này cũng thổi đệm hát bài hát dân ca Thái. Thứ 2 nữa là Pí tam lay, cũng hay sử dụng trong các ngày lễ, ngày tết, ngày vui được mùa và đệm cho bài hát long tông. Thứ 3 là Pí thiu cũng để thổi gọi người tình, người yêu, hoặc là thổi vui lúc ngày lễ, ngày tết. Còn Pí luao luông phần nhiều hay thổi theo thầy mo, ngày nay đã cải tiến có thể thổi theo dàn nhạc.
Lan Hương:Vậy sự khác nhau giữa Pí pặp và Pí thiu thì như thế nào vậy bác?
Ông Lèo Văn Chom: Pí pặp và Pí thiu vật liệu làm nên cũng giống nhau, nhưng thường Pí pặp ống nhỏ hơn, nốt của nó có 6 nốt là Pí pặp, Pí thiu thì ống to tiếng của nó thì trầm hơn và có 4 lỗ thôi.
Lan Hương:Vậy thì mỗi loại Pí sẽ có cách thổi khác nhau, bác có thể giới thiệu cho cháu được biết sự khác nhau về giai điệu của Pí pặp và pí thiu được không ạ?
Ông Lèo Văn Chom: Giai điệu của 2 loại pí này khác nhau ở điểm đó là Pí pặp thì giai điệu thanh hơn còn Pí thiu giai điệu trầm và buồn hơn.
Lan Hương: Cháu được biết mỗi loại Pí sẽ đi theo những làn điệu dân ca khác nhau vậy bác có thể cho cháu biết pí pặp sẽ đi theo làn điệu dân ca nào và pí thiu sẽ đi theo làn điệu dân ca nào ạ?
Ông Lèo Văn Chom:Pí pặp thường đi theo làn điệu của hát Thuận Châu, Điện Biên. Còn Pí thiu thi đi  theo làn điệu dân ca hát ở Mộc Châu, rồi Phù Yên hoặc Đang mường.
Lan Hương:Cháu được biết ngoài khả năng sử dụng, chế tác các nhạc cụ truyền thống của dân tộc thì bác còn có một giọng hát dân ca rất truyền cảm, vậy thì bác ơi trong bản hay trong xã mình hiện nay còn có người nào có khả năng hát như bác không ạ?, nhất là những bạn trẻ hiện nay ạ?
Ông Lèo Văn Chom: Hiện nay ở bản, ở xã thì những người thể hiện bài hát khá nhiều, nhưng người biết chế tác và thể hiện các loại pí thì rất ít, các lớp trẻ hiện nay rất hiếm hoi, hầu như là không có. Tôi cũng mong muốn lớp trẻ hiện nay không nên lãng quên, hoặc xem nhẹ nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. Nhất là phong trào văn hóa, văn nghệ của dân tộc Thái. Và tôi cũng mong muốn những người làm công tác văn hóa hiện nay, và nhất là những người đang học tại các trường văn hóa nghệ thuật từ tỉnh đến trung ương, nên là khai thác gìn giữ, học tập để cải tiến, nâng cao chất lượng các loại hình nghệ thuật dân tộc Thái mình, để phục vụ các dân tộc trong giai đoạn hiện nay cũng như trong tương lai.
Lan Hương: Cảm ơn những chia sẻ vừa rồi của bác, cháu cũng hy vọng trong thời gian tới sẽ có nhiều bạn trẻ yêu thích và đam mê những nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình ạ.
Gần 50 gắn bó với những nhạc cụ dân tộc, ông Lèo Văn Chom đã là người giữ hồn nhiều nhạc cụ dân tộc Thái. Với niềm đam mê và cống hiến không biết mệt mỏi ấy, Ông đã góp phần không nhỏ trong việc bảo tồn , phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc, để nhạc cụ dân tộc Thái mãi trường tồn với thời gian./
 
Lan Hương- Đào Dung



 

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc (0)

Lịch phát sóng truyền hình
Lịch phát sóng phát thanh

ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH SƠN LA

Trang thông tin điện tử Đài Phát thanh - Truyền hình Sơn La. Giấy phép thiết lập số: 39/GP-TTĐT cấp ngày 10/9/2014

Trụ sở: Tổ 01, Phường Quyết Thắng, TP Sơn La, tỉnh Sơn La.

Điện thoại: 0212 3850143 - Fax: 0212 3853559- Email: daiptthsonla@gmail.com

Ghi rõ nguồn "Sonlatv.vn" khi trích dẫn tin từ địa chỉ này.

Thống kê truy cập

Số người đang xem: 700

Số lượt người xem: 1.105.883